Büyük Asya Buluşması

Türkiye-Azerbaycan-Türkmenistan liderleri bugün Türkmenistan'da bir araya geliyor. Üç ülke arasında bir dizi anlaşma imzalanacak.

Enerji konusunun ön planda olduğu bu zirvede ekonomi, ticaret, lojistik ve askeri alanlar da fikir alışverişi yapılacak. Buluşma büyük öneme sahip. Önemli çünkü üç lider ilk kez bir araya geliyor.

Türkmenistan ‘daki bu zirveyle birlikte Türkiye’nin dış politikadaki hamlelerini, zirvenin Türk dünyası açısından önemini ve iş birliğini SETA Kıdemli Danışmanı ve Uludağ Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ferhat Pirinççi ve Kütahya Dumlupınar Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Barış Adıbelli TRT Haber’e değerlendirdi.

“Türkiye son dönemde Türk devletleri ile üç düzeyde ilişki geliştiriyor” diyen Prof. Dr. Ferhat Pirinççi, Türkiye’nin bu ilişkilerini şöyle sıralıyor:

“Genelden özele doğru gitmek gerekirse bunlardan birincisi Türkiye’nin bağımsızlıklarını kazanmalarından itibaren Türk devletleri ile geliştirdiği ikili ilişkiler. İkili düzeyde siyasi, ekonomik, askeri ve kültürel alanlar başta olmak üzere çok sayıda alanda gelişen ilişkiler her geçen gün daha da derinleşiyor.

kincisi; Cumhurbaşkanımızın, Azerbaycan Cumhurbaşkanı ile Türkmenistan’a gerçekleştirecekleri seyahat örneğine de görüldüğü gibi üçlü düzeyde geliştirilen ilişkiler. Türkiye son dönemde diğer bölgelerde de alt bölgesel düzeyde geliştirdiği ve üçlü mekanizmalar şeklinde vücut bulan ilişki modelini özellikle son dönemde Türk devletleri ile ilişkilerinde de kullanıyor. Bu ilişki modeli sayesinde bir yandan -eğer varsa- diğer iki devlet arasındaki sorunların çözümü çok daha kolay hale geliyor, eğer sorun yoksa mevcut ilişkilerde normalde daha uzun bir süre alacak olan iş birliği çok daha kapsamlı ve kısa bir sürede gerçekleştirilebiliyor.

Üçüncü düzey ise Türkiye’nin Türk Devletleri Teşkilatı üzerinden geliştirdiği ilişkiler bulunmaktadır. Türk Dili Konuşan Ülkeler Devlet Başkanları Dokuzuncu Zirvesi’nde 2009’da Nahçıvan Anlaşması’nın imzalanmasıyla Türk Konseyi’ne dönüşen, Konsey’in 12 Kasım 2021’de İstanbul’da gerçekleştirdiği zirve ile de Türk Devletleri Teşkilatı adını alan örgüt, yavaş fakat emin adımlarla Türk devletleri arasındaki iş birliğinin genişlemesi ve derinleşmesini sağlayan önemli bir mekanizma konumunda.”

Prof. Dr. Ferhat Pirinççi, üç liderin bugün Türkmenistan’da bir araya gelecek olmasını öncelikli olarak şu bağlamda değerlendirilmesi gerektiğinin altını çiziyor:

“Türkiye’nin gerek ikili düzeyde gerekse üçlü mekanizmalarla geliştirdiği ilişkiler, bir sonraki aşamada Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) bağlamında iş birliği ivmesinin artmasına, normalde daha uzun sürmesi beklenen süreçlerin hızlanmasına ve pratik sonuçların ortaya çıkmasını sağlıyor.”

Tahran üçlü zirvesi, Şanghay İşbirliği Örgütü Semerkant Zirvesi, Asya’da İşbirliği ve Güven Artırıcı Önlemler Konferansı (CICA) 6. zirvesi, Türk Devletleri Teşkilatı zirvesi ve nihayet G20 Bali zirvesi Türkiye’nin Asya’da aktif olarak katıldığı uluslararası toplantılar olarak kayda geçti.

Geçtiğimiz yazdan beri Türk dış politikasının kalbinin adeta Asya’da attığının altını çizen Dr. Barış Adıbelli, “Son dönemde Türkmenistan ile Türkiye arasındaki ikili ilişkilerde belirgin bir gelişme gözleniyor. Aynı zamanda, 2021’de Türkmenistan, Türkiye’nin kuruluşuna öncülük ettiği Türk Devletleri Teşkilatı’na gözlemci üye oldu. Cumhurbaşkanı Erdoğan, başından beri Türkmenistan’ı Türk Devletleri Teşkilatı’nda tam üye olarak görmek istiyor. Bu arzusunu da hemen her fırsatta dile getiriyor. Muhtemelen bu zirvede de bir kez daha tam üyelik daveti yapılacak.” değerlendirmesinde bulunuyor.

Zirve daha şimdiden kamuoyunda ‘enerjide kardeşlik zirvesi adını almış’ durumda. Haliyle zirvenin ana konusu, enerji alanında iş birliği ve yeni enerji sevkiyat rotaları.

Dr. Barış Adıbelli, “Kısa vadede Rus doğal gazına alternatif kaynak arayışı sürecinde Hazar ve Orta Asya enerji havzaları, Avrupa için yeni enerji kaynakları olarak görülmeye başlandı. Hem güvenlik endişeleri hem de Avrupa’nın enerji talepleri enerjiyi üreten Kazakistan ve Türkmenistan’ı enerji sevkiyatında yeni rota arayışına soktu. Bu bağlamda Türkiye’nin desteklediği Orta Koridor rotası dikkatlerini çekti” diyor.

Zirvenin ana konusunun Türkmen doğal gazının ve petrolünün Azerbaycan üzerinden TANAP boru hattıyla Türkiye üzerinden Avrupa’ya taşınması olduğuna işaret eden Dr. Adıbelli, “Halihazırda Türkmenistan, doğal gazının üçte birini Çin’e satıyor, geri kalan üçte bir ülke içinde tüketiliyor. Diğer üçte bir ise Rusya’ya veriliyor. Bugün tartışma konusu olan Rusya’nın dünyaya sattığı doğal gazın bir kısmı Orta Asya’dan gelen doğal gaz olduğunu da unutmamak lazım” ifadelerini kullanıyor.

SETA Kıdemli Danışmanı Prof. Dr. Ferhat Pirinççi ise ‘enerjide kardeşlik zirvesi’ tanımı için şu yorumu yapıyor:

“Açıkçası, zirveyi sadece enerji boyutuna indirgemek hatalı olur zira üç ülke arasında enerjinin de içinde yer aldığı çok sayıda iş birliği alanı bulunuyor. Evet, enerji konusu bu zirvede ön plana çıkacak konular arasında yer alıyor. Nihayetinde Azerbaycan ve Türkmenistan, petrol ve doğal gaz konusunda önemli kaynak ülkelerken Türkiye de bu kaynakların dağıtımında kritik bir ülke. Ancak üç ülke arasında enerji konusunun ötesinde siyasi, askeri, ekonomik, ticari, lojistik gibi alanlarda da önemli fikir alışverişlerinin yapılacağını ve iş birliği anlaşmalarına imza atılacağını düşünüyorum.”

Savaş nedeniyle Rusya rotası hem Orta Asya enerji sevkiyatı için hem de Avrupa’nın Asya ile ticareti için kapalı. Tek güvenli güzergah Azerbaycan-Türkiye hattı. Bu bakımdan Türkiye’nin nihai hedefi Türkmenistan ve Kazakistan’ın petrol ve doğal gazını Azerbaycan ve Türkiye üzerinden Avrupa’ya ulaştırmak olduğu kadar Avrupa ve Asya arasındaki ticareti sağlayacak ulaşım koridorunu da açmak.

Enerji hatlarını ulaşım hatlarından ayrı düşünmemek gerektiğini ve her iki hattın da birbirini tamamlayıcı netlikte olduğuna dikkat çeken, Dr. Barış Adıbelli, şu değerlendirmeyi yapıyor:

“Bu açıdan İstanbul-Tahran-İslamabad demiryolu projesi 2021’de hayata geçirildi. Türkiye bu hattı Hint Okyanusuna kadar uzatmak istiyor. Bir başka deyişle İstanbul’u ve Avrupa’yı karadan Hint okyanusuna bağlamak istiyor. Bu hattın bir kolu da Orta Asya’yı boydan boya geçecek. Bunun yanında Türkiye-İran-Türkmenistan-Özbekistan demiryolu da hayata geçti. Görüldüğü üzere sadece enerji hatları değil aynı zamanda ulaşım hatları da Hazar ve Orta Asya bölgelerini Avrupa’ya bağlarken Avrupa’yı da Asya’ya bağlıyor. Türkiye’nin adeta kendi ipek yolunu inşa ettiği bu süreç Dışişleri Bakanlığı’nın 2019’da başlattığı Yeniden Asya Girişiminin bir sonucu olarak ön plana çıkıyor.”

Kaynak : TRT Haber

https://www.trthaber.com/haber/gundem/buyuk-asya-bulusmasi-3-lider-turkmenistanda-730363.html