Hürmüz Boğazı'nın Kapatılmasının Faturası Çok Ağır

Gıda ekonomisinde gübreler, toprağın verimliliğini artıran ve mahsul üretimini yükselten temel girdiler olarak kabul edilir. Ancak önemi sadece tarımsal boyutla sınırlı değildir; tarımsal üretim hacmi ve istikrarıyla doğrudan bağlantısı nedeniyle küresel gıda güvenliğinin temel dayanaklarından birini oluşturur. Bu nedenle gübreler, fiyatlarındaki veya bulunabilirliğindeki herhangi bir değişikliğin tarımsal üretim maliyetlerine ve dolayısıyla gıda fiyatlarına doğrudan yansıdığı stratejik mallar olarak sınıflandırılır.

Gübre ile gaz arasındaki bağ hayati öneme sahiptir. Doğal gaz, gübre endüstrisinde yalnızca yakıt olarak değil, aynı zamanda ana hammadde olarak kullanılır ve üretim maliyetinin yaklaşık yüzde 95'ini oluşturur. Bu nedenle gaz piyasasındaki herhangi bir şok, neredeyse anında gübreye, oradan da tarımsal üretime yansır. Gübrelerin küresel gıda üretimine yaklaşık yüzde 50 oranında katkıda bulunduğu düşünüldüğünde, gazın gıda güvenliği sistemindeki yapısal etkisi daha net anlaşılır.

Bu bağlamda Hürmüz Boğazı, bir enerji koridoru olmanın ötesinde, küresel gıda sisteminde bir darboğaza dönüşüyor. Boğazın kapanması, yalnızca petrol ve gaz arzını kesintiye uğratmakla kalmıyor; enerjiden gübreye, tarımdan gıdaya uzanan bir zincirin doğrudan felce uğraması anlamına geliyor. Bu etkiler şimdiden kendini göstermeye başladı: Küresel gıda fiyatları yüzde 15 ila 25 oranında yükselirken, fakir ülkelerde bu oran yüzde 30'a ulaştı.

Eğer boğazın kapanması 6 ila 12 ay sürerse, etkilerin mevcut fiyat artışlarının ötesine geçmesi bekleniyor:

Gübre kıtlığına bağlı olarak gıda enflasyonunun yüzde 15'e ulaşması,

Fiyatların yüzde 50 ila 155 arasında artması,

Tarımsal üretimin yaklaşık yüzde 20 oranında düşmesi öngörülüyor.

Krizin bir yıldan uzun sürmesi halinde ise tahminler, dünyanın daha tehlikeli bir aşamaya geçeceğini gösteriyor:

Küresel bir gıda krizi,

Gıda fiyatlarında yüzde 70 ve üzeri artış,

Özellikle Hindistan, Afrika ve Ortadoğu'daki ithalatçı ülkelerde gıda ihracatının kısıtlanması riski artıyor.

Bu senaryoda Avrupa, gaza olan büyük bağımlılığı ve gübre ticaretinin önemli bir kısmının Hürmüz Boğazı'ndan geçmesi nedeniyle en kırılgan bölgelerden biri olarak öne çıkıyor. Avrupa, enerji, gübre, sanayi ve tarımsal üretim olmak üzere bir bileşik krizle karşı karşıya. ABD'de ise denklem farklı: Yüksek enerji fiyatlarından kazançlı çıkabilse de, tarım sektörü üzerinde artan baskılarla karşı karşıya kalacak.

Savaş altı aylık eşiği aşarsa, etkiler enerji sektöründen gıda sistemine doğru kademeli olarak kayacak. Mevcut istikrarsızlığın küresel bir buğday ve ekmek krizine dönüşme riski artıyor. Bu senaryoda kriz, yalnızca fiyat artışlarıyla sınırlı kalmayacak; arzın azalması, ihracat kısıtlamalarının artması ve ithalatçı ülkeler üzerindeki baskıların şiddetlenmesi bekleniyor.