İran'da Liderlik Tartışması

İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’in ABD-İsrail ortak saldırılarında öldürülmesi, ülkede liderlik boşluğu tartışmalarını gündeme taşıdı.

İran yönetiminde sürekliliği sağlamak amacıyla geçici bir mekanizmanın devreye alınacağı belirtilirken, olası halefler arasında Hamaney’in oğlu Mücteba Hamaney’in adı öne çıkıyor.

56 yaşındaki Mücteba Hamaney, İran yönetim sisteminde uzun süredir perde arkasında etkili olduğu öne sürülen ancak kamuoyunda sınırlı görünürlüğe sahip bir isim olarak biliniyor. 

1969’da Meşhed’de doğan Mücteba Hamaney, 1979 İslam Devrimi sonrası Tahran’da eğitim aldı ve ardından Tahran ile Kum kentlerinde dini öğrenim gördü.

Mücteba Hamaney’in, İran Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC) ile yakın ilişkileri bulunduğu ve İran-Irak Savaşı sırasında görev aldığı belirtiliyor. 

ABD yönetimi, 2019 yılında yayımlanan bir kararname kapsamında Mücteba Hamaney’i yaptırım listesine almış, dini liderin bazı yetkilerini fiilen devraldığı iddiasını gündeme getirmişti.

İran Anayasası, dini liderin üst düzey dini otoriteye sahip bir din adamı olmasını şart koşuyor.

Mücteba Hamaney’in henüz “Ayetullah” seviyesinde olmaması ve İran’daki yönetim sisteminin monarşiye karşı kurulmuş olması, baba-oğul geçişini tartışmalı hale getiriyor.

Hamaney’in ardından, anayasal sürece göre oluşturulan geçici liderlik konseyinin üyeleri açıklandı. Yeni lider belirlenene kadar ülkenin en üst makamı olan “Veliyy-i Fakih” görevleri üç isim tarafından ortak yürütülecek.

İran devlet televizyonunun aktardığına göre, Devletin Maslahatını Teşhis Konseyi üyesi Muhsin Dehnevi, Anayasayı Koruyucular Konseyi ve Uzmanlar Meclisi üyesi din adamı Ayetullah Ali Rıza Arafi’nin geçici liderlik konseyine hukukçu üye olarak dahil edildiğini duyurdu.

Buna göre konsey; Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Yargı Erki Başkanı Gulamhüseyn Muhsini Ejei ve Ayetullah Ali Rıza Arafi’den oluşacak.

İran Anayasası’nın 111. maddesi uyarınca, liderin ölümü, istifası ya da görevden alınması halinde liderlik yetkileri üç kişilik geçici bir konsey tarafından yürütülüyor. Yeni lider seçilene kadar konsey, Veliyy-i Fakih makamının görevlerini ortak şekilde üstlenecek.

İran’da dini liderlik makamına gelecek ismi belirleme yetkisi, 88 üyeden oluşan Uzmanlar Meclisi’nde bulunuyor.

Hamaney’in ölümü sonrası başlayan süreç, 1979 İslam Devrimi’nden bu yana ülkenin en kritik siyasi geçişlerinden biri olarak değerlendiriliyor.

Uzmanlar Meclisi, aday din adamlarını dini ve siyasi yeterlilik açısından değerlendirerek yeni lideri belirleyecek.