Trump İçin Kritik Yorum

Kim Barker'ın New York Times'da yayınlanan makalesinde, Trump'ın bu anlaşmayla, kendini bağladığı vurgusu yaptı. Oksijen Gazetesi'nde yayınlanan makaleyi alıntılıyoruz.

Anlaşmanın konusu olan Ukrayna’nın işlenmemiş kaynaklarının çıkarılması ve kâra dönüştürülmesi yıllar alacak. Ve bunlar, Başkan Donald Trump’ın uzun süredir olacağını söylediği türden ABD'ye büyük bir fayda sağlamayacak.

Ukrayna hükümetinin Perşembe günü kamuoyuna açıkladığı dokuz sayfalık metnin pratikte nasıl işleyeceği henüz net değil. Birçok ayrıntının netleştirilmesi gerekiyor ancak anlaşma, Kiev ve Washington tarafından ortak yönetilecek bir yatırım fonu kurulmasını öngörüyor. Trump yönetimi Ukrayna’nın bu maden zenginliğini geçmişteki ABD askeri yardımlarını geri ödemek için kullanmasını istemişti ancak nihai metin bu yardımı borç gibi değerlendirme fikrini ortadan kaldırıyor.

Anlaşma ayrıca, Ukrayna’nın sonunda Avrupa Birliği’ne katılması ihtimaline de açık kapı bırakıyor. Bu adım ne ABD ne de Rusya tarafından açıkça karşı çıkılan bir mesele.

Uzun süredir Ukrayna'nın talep ettiği bir güvenlik garantisinden ise söz edilmedi. Ancak anlaşma, barış sağlanamazsa ABD'nin Ukrayna'ya daha fazla askeri yardım gönderebileceği anlamına geliyor.

Çarşamba günü imzalanan ve uzun süredir beklenen anlaşma, iki ay öncesine kadar neredeyse imkânsız görünen bir şeyi kesin olarak başardı: Trump’ı Ukrayna’nın geleceğine bağladı.

Hazine Bakanı Scott Bessent, Çarşamba günü anlaşmayı duyururken, “Bu anlaşma, Trump yönetiminin uzun vadede özgür ve egemen bir Ukrayna'yı merkez alan bir barış sürecine bağlı olduğunu Rusya’ya açıkça gösteriyor" dedi.

Analistler de Perşembe günü, anlaşmanın Trump’ın artık kamuoyuna açık şekilde yatırım yaptığı için Ukrayna’ya ilgisini garanti edebileceğini belirtti.

“Kendisi bir işadamı, her zaman hesap yapar” diyen Ukraynalı önde gelen siyasal analist Volodymyr Fesenko, “Onun iş kafası siyasete yaklaşımını şekillendiriyor. Bu yüzden anlaşmadaki motivasyonu, ABD’nin Ukrayna’ya ilgisini sürdürmesine yardımcı olabilir. Bunun pratikte nasıl işleyeceğini ise zaman gösterecek” dedi.

Ukrayna Parlamentosu’nun hâlâ anlaşmayı onaylaması gerekiyor; yetkililer Perşembe günü bu işlemin muhtemelen önümüzdeki 10 gün içinde gerçekleşeceğini söyledi.

Sonuç olarak, Ukrayna istediği bazı şeyleri elde etti ancak hepsini değil. Dikkat çekici eksiklik, güvenlik garantisinin olmamasıydı.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski Perşembe akşamı sosyal medya paylaşımında, “Anlaşma önemli ölçüde değiştirildi. Artık gerçekten eşit bir anlaşma. Ukrayna’ya yatırım fırsatları yaratıyor” sözlerini kaydetti.

Yatırım fonu, halihazırda işletilen projeler yerine kritik mineraller, petrol ve doğalgazla ilgili yeni projelerden elde edilen gelirle finanse edilecek.

Muhalefetteki bir siyasi partinin milletvekili olan Ukraynalı Anna Skorokhod, Perşembe günü yapılan bir hükümet toplantısında anlaşmayla ilgili bilgilendirildiğini söyledi. Skorokhod, Amerikalıların fona para koyacağını ve Ukrayna’ya gelecekte yapılacak herhangi bir askeri yardımın maliyeti kadar dolar bazında eşdeğer bir miktarı yatıracağını belirtti.

Ukraynalılar ise yatırımcılar için verilen madencilik ruhsatları ve anlaşma kapsamında geliştirilen maden kaynaklarından elde edilen telif gelirlerinden fona para koyacak. Bu paranın yarısı Ukrayna bütçesine, yarısı ortak yatırım fonuna gidecek.

Skorokhod, anlaşmanın ayrıntılarını bilmediğini söyleyerek destek vermekte tereddüt ettiğini belirtti ve “İyi görünüyor ama doğru mu yoksa bize oy vermemiz için anlatılan bir masal mı bilmiyoruz” dedi.

Skorokhod’a göre fon, iki hükümet tarafından kurulacak ve Delaware’de kurulacak bir limited şirket tarafından yönetilecek; yönetim kurulunda üç Ukraynalı ve üç Amerikalı yer alacak. Kârlar, savaş sonrası Ukrayna’nın yeniden inşası için ilk 10 yıl boyunca kullanılacak; sonrasında kârların nasıl değerlendirileceği ise belirsiz.

Nihai hükümler, gelecekteki anlaşmalarla ortaya çıkacak.

Trump’ın görevinin 100. gününde imzalanan bu anlaşma, onun savaşla ilgili sürekli değişen tutumunun en son örneği oldu. Rusya, Şubat 2022’de Ukrayna’ya saldırmış ve topraklarını işgal etmeye başlamıştı.

Trump, Ukrayna’nın savaşı başlattığı yönünde asılsız iddialarda bulunmuş, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’e Kiev’deki yetkililerden daha fazla yakınlık hissetmişti. ABD’nin, eski Başkan Joe Biden döneminde Ukrayna’nın en büyük müttefiki haline gelmesini de sürekli sorgulamıştı. Ayrıca, Zelenski’nin sürekli askeri yardım talebinden açıkça rahatsızlık duyduğunu gizlememişti.

İlişkilerin en kötü noktaya ulaştığı tarih 28 Şubat’tı. O gün Zelenski ve Trump’ın Oval Ofis’te kâr paylaşımı içeren bir maden anlaşması imzalaması bekleniyordu. Ancak görüşme felakete dönüştü: Trump ve Başkan Yardımcısı JD Vance, Zelenski’yi kamuoyu önünde azarladı, Zelenski Beyaz Saray’dan aniden çıkarıldı. Bu olayın ardından Trump yönetimi Ukrayna’ya askeri yardım ve istihbarat paylaşımını geçici olarak askıya aldı.

Ancak Trump, savaşı sona erdirmek istediğini de defalarca söyledi — hatta seçim kampanyasında bunu 24 saat içinde başaracağını vadetti. Sonrasında bu söylemin mecaz olduğunu belirtti.

Trump yönetimi hem Rusya’ya hem de Ukrayna’ya bir barış anlaşması ya da en azından 30 günlük bir ateşkes konusunda baskı yaparken, Ukrayna makul taraf gibi görünmeye çalıştı. Oval Ofis fiyaskosundan sonra Trump yönetimiyle ilişkileri düzeltmeye çalışan Zelenski, koşulsuz 30 günlük ateşkese hemen onay verdi, Putin ise yanaşmadı.

Yine de Ukrayna için bu maden anlaşması, bazılarına göre şantaj olarak nitelendirilse de, bir kaldıraç fırsatı sundu.

Ukrayna hükümeti, Trump yönetimiyle ilişkiyi pekiştirmek ve yatırım çekmek amacıyla ülkenin mineral rezervlerini öne çıkardı.

Ukraynalı yetkililer, ülkede 20'den fazla kritik mineral yatağı bulunduğunu söylüyor; bir danışmanlık firması bunları birkaç trilyon dolar olarak değerlendiriyor. Ancak bu minerallerin çıkarılması kolay değil ve Sovyet dönemine ait haritalar, kritik rezervlerin yerini gösterse de güncellenmiş ya da doğrulanmış değiller.

Ukraynalı yetkililer, ABD’den bir tür güvenlik garantisi içeren bir anlaşma talep etmişti. Aksi halde, Rusya’nın daha önce yaptığı gibi herhangi bir ateşkesi ihlal etmesinden endişe ediliyordu.

Ancak Trump, ABD hükümeti ve şirketlerinin Ukrayna’nın geleceğine yatırım yapıyor olmasının başlı başına bir güvenlik garantisi olduğunu savundu. Trump, ABD yatırımı varsa, Rusya'nın saldırmak istemeyeceğini öne sürdü.

Sonuç olarak, tüm bu iniş çıkışlara rağmen, Çarşamba günü sessizce imzalanan anlaşma, Şubat ayında havada kalan anlaşmanın neredeyse aynısıydı.

Perşembe günü Ukrayna'da anlaşmaya tepkiler karışıktı.

Güneydeki Rus saldırılarına sıkça maruz kalan Zaporijya kentinde yaşayan 36 yaşındaki Vira Jdan, anlaşmanın ABD’li yatırımcıların Ukrayna kaynaklarından haksız kazanç elde etmesine neden olabileceğini söyledi.

“Bunlar bize kurulan tuzaklar. Ülkemizi giderek daha derin bir çukura çekiyor” diyen Jdan “Biz şu an burada yaşıyoruz ama bu anlaşmanın sonuçlarıyla bizim çocuklarımız uğraşmak zorunda kalacak. Bu, onlar üzerinde kesinlikle kalıcı bir iz bırakacak” ifadelerini kullandı.

Ancak, Rusya sınırındaki Sumı bölgesinde yaşayan 46 yaşındaki Svitlana Mahmudova-Bardadyn, anlaşmanın ABD’den daha fazla destek (özellikle silah yardımı) anlamına geldiğini söyledi ve “bu tam ölçekli savaşın nihayet sona ermesini ve kendileri için işlerin düzelmesini umduğunu” belirtti.

Tüm bunlar Perşembe günü için hâlâ belirsizliğini korurken, anlaşma metninde yer alan ifadeler yalnızca iki ülke arasında daha geniş, uzun vadeli bir stratejik dengelenmenin göstergesi olarak tanımlandı. Bu, “Amerika Birleşik Devletleri’nin Ukrayna’nın güvenliği ve yeniden inşası için desteğinin somut bir göstergesi” olarak nitelendirildi.

Anlaşma aynı zamanda kimlerin kazanç sağlayamayacağını da açıkça ortaya koydu.

Metinde, ABD ve Ukrayna’nın, “çatışma sırasında Ukrayna’ya karşı olumsuz davranışlarda bulunan ülkelerin” savaş sonrası Ukrayna’nın yeniden inşasından yarar sağlamasını önlemeyi amaçladıkları belirtiliyor.